Zero and First Conditional
Shart gaplar: 0 va 1-tur
0-tur shart gap har doim to'g'ri bo'ladigan haqiqat va qonuniyatlarni, 1-tur esa kelajakda ro'y berishi real bo'lgan holat va uning natijasini bildiradi.
Qachon ishlatiladi
Qurilma yoki jarayon qanday ishlashini tushuntirganda
If you press this button twice, the machine restarts automatically.
Bu tugmani ikki marta bossangiz, mashina avtomatik qayta ishga tushadi.
Dam olish kuni rejalarini do'stingiz bilan kelishganda
If the weather is good on Sunday, we'll go to the mountains.
Yakshanba kuni havo yaxshi bo'lsa, tog'larga boramiz.
Bolangizni yoki ukangizni ogohlantirganda
If you don't finish your homework now, you won't watch TV tonight.
Uy vazifangni hozir tugatmasang, bugun kechqurun televizor ko'rmaysan.
Ish joyidagi ko'rsatmalarni yangi xodimga tushuntirganda
If a customer complains, call the manager immediately.
Agar mijoz norozilik bildirsa, darhol menejerga qo'ng'iroq qiling.
Shart gapning tuzilishi
Har qanday shart gap ikki qismdan iborat: if bo'lagi (shart) va asosiy bo'lak (natija). Bu ikki qismning o'rnini almashtirish mumkin. If oldinda kelsa, ikki qism vergul bilan ajratiladi: If it rains, we will stay in. Asosiy qism oldinda kelsa, vergul qo'yilmaydi: We will stay in if it rains. Ma'no ikkala holatda ham bir xil - faqat tinish belgisi farq qiladi.
- If you press this button, the machine stops. — Bu tugmani bossangiz, mashina to'xtaydi.
- The machine stops if you press this button. — Bu tugmani bossangiz, mashina to'xtaydi.
- If I finish early, I will call you. — Erta tugatsam, sizga qo'ng'iroq qilaman.
- I will call you if I finish early. — Erta tugatsam, sizga qo'ng'iroq qilaman.
Zero conditional: doimiy haqiqat
0-turda ikkala qismda ham Present Simple ishlatiladi. Bu tur ilmiy haqiqatlar, tabiat qonunlari, ko'rsatmalar va shaxsiy odatlar uchun xizmat qiladi. Bu yerda natija ehtimol emas - u har safar shunday bo'ladi. Shuning uchun if o'rniga ko'pincha when qo'yish ham mumkin, ma'no o'zgarmaydi: When you heat ice, it melts. Ko'rsatma berilayotganda asosiy qismda buyruq shakli ham kelishi mumkin: If the light is red, stop.
- If you heat water to 100 degrees, it boils. — Suvni 100 darajagacha qizdirsangiz, u qaynaydi.
- If I eat late, I don't sleep well. — Kech ovqatlansam, yaxshi uxlay olmayman.
- If the machine stops working, press the red button. — Agar mashina to'xtab qolsa, qizil tugmani bosing.
- Plants die if they don't get enough water. — O'simliklar yetarli suv olmasa, nobud bo'ladi.
First conditional: real ehtimol
1-tur kelajakda haqiqatan ham ro'y berishi mumkin bo'lgan holat haqida. if qismida kelajak ma'nosi bo'lsa ham, Present Simple ishlatiladi; will faqat asosiy qismda keladi. Natija qismida will o'rniga boshqa modal fe'llar ham kelishi mumkin: may, might, can, should, yoki buyruq shakli. Bu turdan rejalar, ogohlantirishlar, va'da va tahdidlarda foydalanamiz.
- If it rains tomorrow, we will stay at home. — Ertaga yomg'ir yog'sa, uyda qolamiz.
- If you study hard, you will pass the exam. — Qattiq o'qisangiz, imtihondan o'tasiz.
- If you see Aziz, tell him to call me. — Azizni ko'rsangiz, menga qo'ng'iroq qilishini ayting.
- If we leave now, we might catch the bus. — Hozir chiqsak, avtobusga ulgurishimiz mumkin.
0 va 1-turni taqqoslash
Ikki turning farqi vaqtda emas, ma'noda. 0-turda natija doimiy va muqarrar, 1-turda esa u bir marta, kelajakda ro'y berishi mumkin. Shuning uchun "If I drink coffee at night, I can't sleep" - bu mening doimiy xususiyatim, "If I drink coffee tonight, I won't sleep" esa bugungi kecha haqidagi bashorat. Quyidagi jadval ikkala turning shaklini yonma-yon ko'rsatadi.
- If I drink coffee at night, I can't sleep. — Kechqurun qahva ichsam, uxlay olmayman.
- If I drink coffee tonight, I won't sleep. — Bugun kechqurun qahva ichsam, uxlay olmayman.
- If you mix blue and yellow, you get green. — Ko'k va sariqni aralashtirsangiz, yashil hosil bo'ladi.
- If you mix these two, you will get a strange colour. — Bu ikkisini aralashtirsangiz, g'alati rang chiqadi.
| Tur | If qismi | Asosiy qism | Ma'no |
|---|---|---|---|
| 0-tur | If + Present Simple | Present Simple | Har doim shunday bo'ladi |
| 1-tur | If + Present Simple | will + V | Kelajakda bo'lishi real |
| 1-tur (modal) | If + Present Simple | may / might / can + V | Kamroq ishonchli natija |
| 1-tur (buyruq) | If + Present Simple | Buyruq shakli | Ko'rsatma yoki maslahat |
unless, when, as soon as va boshqalar
if qismida will ishlatilmaslik qoidasi faqat if ga emas, boshqa payt bog'lovchilariga ham tegishli: when, as soon as, before, after, until, by the time. Ularning hammasidan keyin kelajak ma'nosi bo'lsa ham Present Simple keladi. unless esa if ... not ma'nosini beradi: Unless you hurry, you will be late = If you don't hurry, you will be late. unless dan keyin yana bir inkor qo'yilmaydi.
- I will call you when I arrive. — Yetib borganimda qo'ng'iroq qilaman.
- As soon as the film starts, turn off your phone. — Film boshlanishi bilanoq telefoningizni o'chiring.
- Unless you hurry, you will miss the train. — Shoshilmasangiz, poyezdga kechikasiz.
- We won't start until everyone is here. — Hamma kelmaguncha boshlamaymiz.
Ko'p uchraydigan xatolar
If it will rain, we will stay at home.
If it rains, we will stay at home.
if qismida hech qachon will ishlatilmaydi, kelajak ma'nosi bo'lsa ham Present Simple keladi.
I will call you when I will arrive.
I will call you when I arrive.
when, as soon as, before, after ham xuddi if kabi ishlaydi - ulardan keyin will qo'yilmaydi.
Unless you don't hurry, you will be late.
Unless you hurry, you will be late.
unless o'zida inkor ma'nosini saqlaydi, ikkinchi inkor ortiqcha.
If you will heat water, it boils.
If you heat water, it boils.
Doimiy haqiqat uchun 0-tur: ikkala qismda ham Present Simple.
Maslahatlar
- Qoidani bir jumlada eslang: will if qismiga kirmaydi, u faqat natija qismida bo'ladi.
- If oldinda bo'lsa vergul kerak, orqada bo'lsa vergul kerak emas.
- 0-turda if o'rniga when qo'ysangiz ma'no o'zgarmaydi - bu turni tekshirishning oson yo'li.
- unless = if ... not; ikkinchi marta not qo'shmang.
Mashqlar
If it ___ tomorrow, we will cancel the picnic.
If you heat ice, it ___ .
If you help me, I ___ finish it much faster.
I'll text you as soon as I ___ there.
If she ___ early, she will catch the bus.
If you don't hurry, you ___ be late for class.
___ you hurry, you will miss the train.
If the light ___ red, stop immediately.
We won't leave until everyone ___ ready.
If you mix red and white, you ___ pink.
If we leave now, we ___ still catch the last bus.
Don't worry - I ___ let you know as soon as I hear the news.